Uzumda unit-iqtisod: marja, ustama, ROI va zararsizlik narxi
Unit-iqtisod — bitta tovar donasi pul keltiradimi yoki yo'qmi, degan savolga javob. Agar bitta sotuv zarar bo'lsa, ko'proq sotish faqat zararni oshiradi.
Ustama va marja bir narsa emas
- Ustama = (narx − tannarx) ÷ tannarx.
- Marja = (narx − tannarx) ÷ narx.
60 000 so'mlik tovarni 120 000 ga sotsangiz, ustama 100%, marja esa 50%. Biroq bu hali foyda emas: komissiya, logistika, qadoq, reklama va soliq hali ayirilmagan.
Bitta sotuv misoli
Tovar narxi 120 000 so'm (raqamlar taxminiy):
- Tannarx: 60 000
- Komissiya (20%): 24 000
- Logistika: 6 000
- Qadoq: 2 000
- Reklama (DRR 8%): 9 600
- Soliq (taxminan 4%): 4 800
- Sof foyda: 13 600
Sof marja — 11,3%, ROI esa 13 600 ÷ (60 000 + 2 000) ≈ 22%. «100% ustama» ortida atigi 11% sof marja turibdi.
Zararsizlik narxi
Narx foizli moddalarni (komissiya, reklama, soliq) qoplab, qolgani qat'iy xarajatlarga yetishi kerak:
Zararsizlik narxi = qat'iy xarajatlar ÷ (1 − komissiya − reklama ulushi − soliq ulushi)
Misolimizda: qat'iy xarajatlar 68 000 (tannarx + logistika + qadoq), foizlar 20% + 8% + 4% = 32%. Zararsizlik narxi = 68 000 ÷ 0,68 = 100 000 so'm. Bundan past narxda har bir sotuv zarar.
Nimani hisobga olishni unutmang
- qaytarishlar: qaytgan tovar komissiyani qaytarmasligi mumkin, logistika esa ketadi;
- promokod chegirmasi komissiyani kamaytirmaydi (misol);
- pullik saqlash, agar aylanma 60 kundan oshsa (qoidalar);
- brak va yo'qotishlar: tannarxga 1–3% qo'shing.
Qaror qoidalari
- Sof marja 10% dan past bo'lsa, reklama va aksiya uchun joy qolmaydi.
- ROI yiliga emas, aylanma bo'yicha o'ylang: 22% ROI ikki oyda qaytsa, bu yiliga alohida natija.
- Narxni oshirishdan oldin zararsizlik narxini hisoblang, tushirishdan oldin — yangi marjani.
Narxni qadoq o'lchami va komissiyaga qarab hisoblash uchun — Foyda kalkulyatori. Narx formulasi haqida — Uzumda narxni belgilash.
